Waar zouden we zijn zonder navigatie?

by | 1 Mar 2018

Hoe cartografen in de loop van de tijd de wereld toegankelijk maakten

Navigatie is niet meer weg te denken uit onze samenleving. GPS-apparatuur maakt het verplaatsen van A naar B efficiënt, betrouwbaar, gemakkelijk en niet op de laatste plaats vanzelfsprekend. Lang voor het digitale tijdperk waren atlassen en losse handgetekende kaarten op papier goud waard. Wetenschappers brachten de wereld in kaart op basis van eigen ervaringen en met input van zeevaarders. Ontdekkingsreizigers, militairen en globetrotters gebruikten deze kaarten om op koers te blijven.

 

Atlassen hebben in de loop der eeuwen hun nut bewezen en hun magische aantrekkingskracht niet verloren. Ze vertellen geschiedenis en verrijken de fantasie van jong en oud. Daarom krijgt u nu een unieke kans om pareltjes uit de historische cartografiecollecties van de 3 samenwerkende Maastrichtse instellingen – Centre Céramique, Regionaal Historisch Centrum Limburg en Universiteitsbibliotheek Maastricht  – te komen bekijken bij de expo: De wereld in kaart gebracht, tijdens de a.s. MABP (de Maastricht Antiquarian Book & Print fair) op vrijdag 9 t/m zondag 11 maart. U bent hartelijk welkom bij onze stand 28.

 

Wat kunt u zoal zien in onze vitrines?

De drie instellingen hebben heel wat in huis op het gebied van cartografie. In onze vitrines vindt u dan ook bijzondere atlassen en losse kaarten en prenten die u een mooi beeld geven van hoe de makers de wereld door de tijd zagen.

Jonathan Stockhorst, masterstudent Art, Literature and Society aan de Faculteit der Cultuur en Maatschappijwetenschappen van Universiteit Maastricht, heeft de historische (wereld)atlassen uit onze collecties in kaart gebracht. De tentoongestelde boeken vormen slechts een deel van onze prachtige cartografiecollecties. We hebben een keuze moeten maken uit al het materiaal.

Een tipje van de sluier:

  • Mercator Atlas minor uit 1630
    Deze minor is zeldzaam: het is de eerste Nederlandstalige uitgave met een van de vroegste kaarten van Japan en Korea. De minor was groter dan andere kleine atlassen in die tijd, waardoor meer detail mogelijk was en meerdere plaatsnamen konden worden vermeld.
    Gerard Mercator ontwikkelde een wijze van projectie om het oppervlak van de aarde weer te geven op een plat vlak. Die techniek is naar hem vernoemd: de Mercatorprojectie. Deze projectie werd vooral in de zeevaart gebruikt, maar is door de vertekening van het beeld op hoge breedtegraden minder geschikt om de omvang van landen goed weer te geven. De atlas is uit de collectie van Centre Céramique.
  • ‘Traiectum ad Mosam’
    Dit prachtige handgekleurde panorama van ca. 1581 is uit de collectie van het Regionaal Historisch Centrum Limburg. De kaart bevat rijke details en is de éérste complete stadsplattegrond van Maastricht. De kaart toont bovendien mooi de tweeherigheid van Maastricht met de wapenschilden van beide partijen. Zo zien we links het wapenschild van de Bisschop van Luik, Gerard van Groesbeek en rechts het wapenschild van de Hertog van Brabant, Koning Filips II van Spanje. En niet te vergeten staat in het midden natuurlijk het wapenschild van de stad Maastricht. Het stadsgezicht toont tevens mooi de oude en soms niet meer bestaande stadsmuren en -omwallingen van Maastricht. De kaart werd gedrukt in de beroemde werkplaats van Christoffel Plantijn in Antwerpen en is later vaak herdrukt.
  • Atlas Portatif, universel et militaire
    In de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek bevinden zich veel zakatlassen, waaronder de Atlas Portatif Universel et Militaire (Paris, Durand & Pissot Fils 1748). Zakatlassen waren populair vóór 1900. Grote atlassen waren te kostbaar en onhandig om mee op pad te gaan. Zakatlassen pasten in de binnenzak. Het bezitten ervan verhoogde je status: je was geografisch erudiet en gaf de indruk een kosmopoliet te zijn.

 

Ga in gesprek met onze specialisten

Laat u het verhaal achter de tentoongestelde atlassen en kaarten vertellen tijdens de MABP.

Aansluitend aan de MABP vindt van 13 maart t/m 13 mei ’18 op de vierde verdieping in Centre Céramique een mini-expositie plaats van historische atlassen rond de ontwikkeling van Amerika op de kaart. De kaarten laten de ontwikkeling zien van het midden van de zestiende tot de negentiende eeuw.

Wilt u een kijkje komen nemen in onze collecties? Wij openen de deur voor u. Laat uw visitekaartje achter in onze stand, of neem zelf contact op met onze conservatoren:

 

Houd Limburgs erfgoed levend

Draagt u ons erfgoed een warm hart toe? Misschien wilt u dan ook het behoud daarvan ondersteunen door bijvoorbeeld een gift, of adoptie van een atlas. Of wilt u bijdragen aan de digitalisering van dit materiaal, waardoor een groter publiek het kan raadplegen? Onze conservatoren informeren u graag daarover.

 

Lees meer

Pin It on Pinterest

Shares

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: